Eşkinci
Osmanlı Devleti’nde sefer emri alan Yeniçeri, XIX. yüzyıl başında Sultan II. Mahmut tarafından Yeniçeri ordusunun bünyesinde yapılmak istenen ıslahatta meydana getirilen talimli askere verilen ad. Osmanlı İmparatorluğu’nda sefer açıldıkça, kapıkulu askerinin asıl gücünü meydana getiren Yeniçerilerden bir kısmı çeşitli kalelerde nöbetçi, bir kısmı da İstanbul ve Edirne kışlalarında korucu ve oturak, bir kısmı da kapılı sınıfında oldukları için, sefere katılmazlardı. Sefere katılacak Yeniçeriler, bu askerî teşkilâtın asıl vurucu gücünü teşkil ederlerdi
Eşkinciler sefere çıktıklarında, orta veya bölük sandıklarına iki altın verirlerdi. Bu para ile sefer sırasındaki yiyecek ihtiyaçları karşılanırdı. “Kumanya-baha” denilen bu para, herhangi bir sebeple sefere katılmayan eşkincilerden de alınırdı. Eşkinciler arasında ocağa yeni kaydedilen acemiler de bulunabilirdi. Ancak eşkincilerin satışı kesin olarak yasaktı. Bu usul 1714 yılma kadar geçerli olmuştur. Bu tarihte Mora’da Anapoli kalesinin fethinde eşkincilerin gösterdikleri basan üzerine onlara ulufeleri ile emekli olma hakkı tanınmıştı. Eşkincilerin zamanla azalması, bunların yerini taslakçı, mülazım, korucu ve oturak Yeniçerilerin doldurması, Osmanlı Devleti’nin bu büyük gücünün çökmesine sebep olmuştu. 1768 bozgunundan sonra III. Mustafa zamanından beri, Yeniçeri gücünü ıslah etmek için girişilen teşebbüslerden biri de, II. Mahmut devrinde, artık tamamen kaybolmuş bulunan eski eşkinci kadroların yeniden teşkilatlandırmak olmuştur. Ancak Yeniçerilerin özellikle Nizam-ı Cedid sisteminden beri girişilen her yenilik girişimine karşı takındıkları olumsuz davranış, padişah tarafından bilindiğinden, hele Alemder Mustafa Paşa olayından sonra bunları yola getirmenin zor olduğunu gördükten sonra, padişah önce güvendiği kişileri, Yeniçeri Ağalığı’na getirmek suretiyle askerî ayaklandıracak güçte olan zorbabaşıları temizledi.
Osmanlı Devleti teşkilâtında, bir de “eşkinci tımarı”deyimi vardır. Bu deyim, sefer halinde kesin olarak savaşa katılmak zorunda bulunan timarlı sipahiyi ve onun tasarruf ettiği timarı kapsar.
Etiketler: eşkinci